YZ modüllerine verilen talimatlar istem (prompt, komut) olarak adlandırılmaktadır. "Üretken YZ aracına girilen bilgiler, cümleler veya sorular (istemler), alınan çıktıların kalitesi üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. Bir istem girdikten sonra, YZ modeli girdiyi analiz eder ve eğitim yoluyla öğrendiği kalıplara dayanarak bir yanıt üretir. Daha açıklayıcı istemler, çıktıların kalitesini artırabilir" (HUIT, 2023). İstemler her ne kadar usulüne uygun girilmiş olsa bile YZ araçlarının ürettiği içerik; uydurma, yanlış veya yanıltıcı olabileceği için çıktılar mutlaka incelenmeli ve teyit edilmelidir.
İstemler İngilizce yazıldığında YZ uygulamaları daha az token harcamakta, daha hızlı ve tutarlı çıktılar üretmektedir. Bu sebeple Türkçe istemlerin İngilizceye çevrilmiş şekilleri de tercih edilebilir.
YZ araçlarından daha doğru, kapsamlı ve amaca uygun çıktılar alabilmek için istemler girilirken aşağıda sıralanan ilkeler dikkate alınmalıdır.
a) Rol (veya kişilik) atama: YZ modeline belli bir rol atandığında çıktının içeriği ve bakış açısı şekillendirilerek uzmanlık isteyen konularda daha tutarlı ve ayrıntılı çıktılar alınabilir.
Örnekler: Sen bir Türkçe profesörüsün/uzmanısın. Sen Ömer Seyfettin tarzında öyküler yazan bir yazarsın.
b) Görevi tanımlama (Task): Yapay zekâya görev atarken açık ve öz olmak da önemlidir. YZ modelinden yapılması istenenin net biçimde ifade edildiği emir kipinde çekimlenmiş bir fiille görev tanımlanmalıdır.
Örnekler: Yüklediğim belgenin özetini çıkar. Eklediğim belgedeki tarihî metni günümüz Türkçesine aktar.
c) Bağlam sağlama (Context): İstemde arka plan bilgisi, bağlamsal veriler, hedef kitle ve ayrıntılar bulunduğunda daha tutarlı çıktılar alınır.
Örnek: Önce yüklediğim belgeleri oku. Sonra sadece bu belgelerdeki bilgilerden yararlanarak lisans düzeyindeki edebiyat bölümü öğrencileri için Eski Anadolu Türkçesinin ses özelliklerini özetle.
ç) Biçimi belirleme (Format): Çıktı biçiminin açıkça belirtilmesi, yetersiz bilgi veya gereksiz ayrıntıyı önler, vakit kaybını engeller.
Örnekler: Sonuçları indirilebilecek word (.docx) belgesine sütunlar hâlinde yazdır. Yüklediğim belgedeki verilerin çıktısını pasta grafik olarak .png biçiminde yazdır.
- Açıklık ve spesifiklik: Genel ifadeler yerine amaç net olarak belirtilmeli ve spesifik yönergeler yazılmalıdır.
- Üslubu ayarlama: Çıktının hangi üslupta (resmî, akademik, içten vb.) istendiği YZ modülünde seçilmelidir.
- Kısıtları ve şartları belirtme: Çıktının sınırlarını ve ölçütlerini belirlemek gereksiz içerik üretimini önler.
- Örnek verme: YZ modülüne çıktının nasıl olması gerektiğine dair örnek(ler) verilmesi, daha tutarlı sonuçlar üretir.
- Doğal dili kullanma: İstemler, muhatap insanmış gibi doğal dille, tam cümleler şeklinde yazılmalı ve yazım kurallarına uyulmalıdır.
Yukarıda anılan YZ modellerinin yeni sürümleri ilgili şirket tarafından duyurulurken bu yeni sürümlerle gelen özellikler kullanıcıları şaşırtmaya devam etmektedir. Bu sebeple burada yapılan değerlendirmelerin bugün itibariyle geçerli olduğu unutulmamalıdır.
Yılmaz (2025), ChatGPT, Grok, Claude, GitHub Copilot, Gemini, Midjourney, Microsoft Copilot, Perplexity, Synthesia ve Notion AI hakkında bilgiler verdikten sonra bunların 2025 yılının en popüler uygulamalar olduğunu belirtir. Ücretsiz kullanım için DeepSeek, Kimi K2.5 ve Qwen3.5 seçenekleri de vardır.
Akbulut (2025) ise yaptığı araştırmayla: ChatGPT'nin karmaşık görevlerde daha iyi performans gösterdiğini, GitHub Copilot'ın günlük yazılım geliştirmede hızlı çözümler sunduğunu, Google Gemini'ın eğitim ve temel projeler için uygun olduğunu, Microsoft Copilot'ın büyük ölçekli kurumsal projelerde tercih edilebileceğini ortaya koymuştur.
Bu istem kısaltıldığında da Gemini, Perplexity ve ChatGPT doğru çalışan bir makro üretmektedir.
Tarihî Türkçe metinleri günümüz Türkçesine aktarmak için YZ araçlarına aşağıdaki istem türleri girilebilir:
YZ araçlarına yazdırılan word makrolarını çalıştırmak için önce metnin bulunduğu word belgesi açılır. Uygulama menüsünden Araçlar › Makro › Visual Basic Düzenleyici yolu izlenerek veya Alt+F11 kısa yol tuş kombinasyonuna basılarak Microsoft Visual Basic açılır.
- Insert (Ekle) menüsünden Module tıklanır.
- YZ aracında ürettirilen kod kopyalanarak açılan Module kutusuna yapıştırılır.
- Run (Çalıştır) ▶ düğmesine basılır.
- İstenen işlem gerçekleşir.
(YZ araçları ürettikleri kodun nasıl çalıştırılacağını da adım adım yazar.)
Google Colab'da kodları çalıştırmanın iki yöntemi vardır:
1. Yöntem: YZ araçlarından Google Colab'da çalıştırılmak üzere istenen kod kopyalanır. colab.research.google.com genel ağ sayfası Google hesabıyla açılır. "Not defteri aç" popup sayfasının sol alt köşesindeki "+Yeni not defteri" düğmesi tıklanır. Sayfanın sağ üst köşesindeki "Bağlan" açılır menüsünden "Çalışma zamanı türünü değiştir" seçilir. Buradan Python 3 ve CPU işaretlenir. Sayfanın solundaki kod kutucuğuna tıklanır, kod yapıştırılır ve ▶ (hücreyi çalıştır) düğmesine basılır. Program çalışır. Kullanıcıdan “dosya seç” düğmesine tıklayıp dosya yüklemesi istenir. Çıktılar görüntülenir/kaydedilir. Uygulamanın “Dosya” menüsündeki “Kaydet” seçilerek bu not defteri Google Drive’a kaydedilir. Aynı işlem için farklı metinlerde bu not defterine tıklamak yeterli olur.
2. Yöntem: Aynı yol izlenir, ancak YZ araçlarına ürettirilen kod kullanılmaz. Açılan sayfanın altındaki Gemini sohbet kutucuğuna istem yapıştırılır. İşlem adımları "Kabul et ve çalıştır" düğmesine tıklanarak adım adım gerçekleştirilir.
Kullanılan işletim sistemine göre python.org/downloads genel ağ sayfasından yazılım indirilir ve kurulur.
- Program çalıştırılır.
- Sol üst köşedeki kod satırına YZ araçlarında yazdırılan kod kopyalanarak yapıştırılır.
- Sağ köşedeki "Çalıştır" ▷ düğmesine tıklanır.
- İstenen dosya(lar) yüklenir. Çıktılar ekranda görüntülenir/kaydedilir. (Kurulamayan gerekli kütüphaneler olursa program kullanıcıdan bunları yüklemesini ister. Benzer şekilde YZ araçları Python’da çalıştırılmak üzere ürettikleri kodların nasıl çalıştırılacağını da adım adım yazar.)
Yukarıda sıralanan işlemlerden bazıları için İTÜ NLP Araçları genel ağ sayfası da kullanılabilir. (Bu ağ sayfasına bazen erişim sorunu yaşanabiliyor.)
Bu ağ sayfasında gerçekleştirilebilecek işlemler:
- Cümle ayırma
- Kelime ayırma
- Metni normale dönüştürme
- Yazım ve noktalama düzeltme
- Eksik ünlüleri tamamlama
- Morfolojik analiz ve anlamlandırma